Kodachrome

Meer dan de helft van alle vragen die ik per email krijg toegestuurd gaat over Kodachrome met name de K40 super 8 cassette. De meest gestelde vragen hoop ik in het stukje tekst hieronder te beantwoorden.

Artikel uit De Morgen (4.1.11), klik voor een uitvergroting:

Geschiedenis:

Van Wikipedia: "Kodachrome is een door Kodak in 1935 (!) geďntroduceerde omkeerfilm. Het is een van de oudste – zo niet de oudste – in massa geproduceerde kleurenfilms. Kodachrome wordt algemeen beschouwd als een van de beste consumentenfilms. Ten opzichte van andere emulsies onderscheidt hij zich door de enorme scherpte (fijne korrel), de natuurlijke (neutrale) kleurenweergave en de extreem lange houdbaarheid van de kleuren."

Kodak is deze film blijven maken tot 2009 (kleinbeeld formaat, super8 is al langer uitgestorven). Men kan de film nog op verschillende plaatsen vinden, zo gebeurt het vaak dat men bij de aankoop van een amateur camera op de rommelmarkt er een paar (on)belichte filmpjes bij krijgt. Of dat men in een vergeten doos op zolder nog enkele cassettes aantreft die het filmlab nooit hebben gehaald.

Ontwikkeling:

Tot voor kort stuurde ik iedereen die een K40 rolletje wou laten ontwikkelen door naar Dwayne's Photo (VS), het enige lab ter wereld dat nog Kodachrome (super 8 of dia)  ontwikkelde. Nu zijn ook zij er mee gestopt op 30 december 2010. Niet zo lang nadat Kodak met de productie stopte.

Het K14-proces is heel uniek, maar 'ouderwets'. Tegenwoordig werken alle kleur omkeerfilms volgens het E6-proces, dit is ook de ontwikkeling die ik aanbied in het KP Film Lab. De filmemulsie hierbij bestaat uit drie lagen, respectievelijk gevoelig voor blauw, groen en rood licht. In elke laag zit 'samen' aan de lichtgevoelige zilverzouten een kleurpigment gekoppeld, die uiteindelijk na de hele ontwikkeling als enigste zal overblijven. De kleur zit dus letterlijk in de film. Voor de Kodachrome film is het verhaal anders. Deze bestaat ook uit drie gelijkaardige gevoelige lagen, maar zonder kleurpigment. Het zijn dus in principe 3 zwart-wit films op elkaar, elk gevoelig voor een ander deel van het lichtspectrum. Eerst worden alle lagen als negatief ontwikkeld, vervolgens wordt elke laag afzonderlijk opnieuw belicht en ontwikkeld met bijhorend kleurpigment, dan pas komt het bleek- en fixeerbad. Hieronder is het hele proces weergegeven in een schema:

 

In vergelijking met het E6 proces dat uit 3 chemische baden bestaat, wordt het al snel duidelijk dat het met de hand ontwikkelen van Kodachrome films onmogelijk is. Zeker als je weet dat zowel: herbelichtingstijden, ontwikkeltijden, de chemische samenstelling van de baden, de kleurfilters, etc. niet publiek worden vrijgegeven door Kodak.

Toekomst en alternatieven:

Het ziet er niet naar uit dat Kodachrome terug ontwikkeld gaat worden, laat staan de productie van nieuwe films. Er is echter een alternatief proces, waarbij K40 ontwikkeld kan worden als zwart wit negatief. Ik heb het al verschillende keren gedaan, resultaten zijn middelmatig tot slecht: weinig contrast, vaak een 'modderig' bruin-oranje beeld, maar het is nog altijd beter dan ze gewoon in de vuilbak te gooien. Hieronder een voorbeeldje van een K40 als zwart wit negatief negatief ontwikkeld en ingescand als digitaal positief, er werden verder geen bewerkingen uitgevoerd:

Net als omkeerfilms, zoals de Tri-X en Plus-X, zou een K40 ook als zwart wit positief ontwikkeld kunnen worden. Tenzij op speciaal verzoek wordt dit niet aangeraden. De meeste super 8 Kodachrome films zijn al oud en ver voorbij hun houdbaarheidsdatum. Hierdoor ontstaat er een waas of 'fog' op het beeld, dit zijn fotogevoelige korrels in de emulsie die in de loop der jaren 'vergaan' en donkere sluier vormen op het negatief. Dat beeld is nog wel bruikbaar (zie linkse foto hierboven) maar zou bijna geheel vergaan in het bleekbad van omkeerproces, resulterend in een heel erg fel overbelicht positief.

K40 kan dus nog wel ontwikkeld worden volgens een alternatief procédé. Het hele Kodachrome gevoel gaat daarbij wel verloren, aangezien er niets overblijft van de kleuren. Ik raad het dan ook af om dezer dagen nog met kodachrome te beginnen filmen, maak liever gebruik van modernere films, het resultaat is zoveel meer bevredigend.

 

>> Kodachrome tribute site: http://www.kodachromeproject.com/

 

 

Email: crazyyann@hotmail.com, Antwerpen.